Web sitesi olan pek çok işletme sahibine “Alan adınız kimin adına kayıtlı?” diye sorduğumuzda net bir yanıt alamıyoruz. Site yıllardır çalışıyor, e-postalar geliyor; ama alan adının hangi firmada, kimin hesabında durduğu ya da sitenin yedeğinin nerede olduğu bilinmiyor. Her şey yolundayken bu bir sorun gibi görünmez. Sorun, ajans değiştirmek istediğinizde, siteyi kuran kişiye ulaşamadığınızda ya da alan adının süresi sessizce dolduğunda ortaya çıkar.
Bu yazıda önce alan adı ile hosting arasındaki farkı sade bir dille anlatıyor, ardından asıl önemli soruya geçiyoruz: Sitenizin ve alan adınızın kontrolü kimde olmalı ve bunu nasıl güvenceye alırsınız?
Alan adı ve hosting: Basit bir benzetme
Alan adı, işletmenizin internetteki adresidir: firmaniz.com ya da firmaniz.com.tr gibi. Hosting (barındırma) ise sitenizin dosyalarının, görsellerinin ve veritabanının (içeriklerin, ürünlerin, form kayıtlarının saklandığı yapı) durduğu sunucudur.
Alan adını herkesin bildiği adresiniz, hosting hizmetini de bu adreste ziyaretçiyi karşılayan dükkânınız gibi düşünebilirsiniz. İnternette adres ile dükkân arasındaki bağı DNS (alan adının hangi sunucuya yönleneceğini söyleyen kayıtlar) kurar. Bu sayede dükkânı, yani hosting firmasını değiştirseniz bile adresiniz aynı kalabilir. E-postalarınızın hangi sunucuya gideceği de yine DNS kayıtlarıyla belirlenir. İkisi çoğu zaman aynı firmadan alınsa da aslında ayrı hizmetlerdir ve farklı firmalarda durabilir.
| Konu | Alan adı | Hosting |
|---|---|---|
| Nedir? | Sitenizin ve e-postanızın adresi | Site dosyalarının ve veritabanının durduğu sunucu alanı |
| Nereden alınır? | Kayıt firmasından; .tr uzantılarında yetkili kayıt kuruluşlarından | Hosting firmasından ya da sitenizi yöneten ajanstan |
| Kontrol nereden yapılır? | Kayıt firmasının paneli ve DNS yönetimi | Hosting kontrol paneli, dosya ve veritabanı erişimi |
| Süresi dolarsa | Site ve bu adresteki e-postalar çalışmaz; bir süre sonra başkası kaydedebilir | Site yayından kalkar; yedek yoksa dosyalar kaybolabilir |
| Taşınırken | Transfer koduyla başka bir kayıt firmasına geçer | Dosyalar ve veritabanı yeni sunucuya kopyalanır, DNS güncellenir |
Alan adınızın kayıt sahibi kim?
Her alan adının bir kayıt sahibi (İngilizcesiyle registrant) vardır. Alan adı üzerindeki asıl söz hakkı, kayıtta sahibi olarak görünen kişi ya da kuruluştadır. İdeal durumda kayıt sahibi işletmenizin kendisi olmalı ve kayıtta sizin kontrol ettiğiniz, güncel bir e-posta adresi bulunmalıdır.
Uygulamada sık karşılaşılan durumlar şunlar:
- Ajansın adına kayıtlı alan adı: Siteyi yapan firma, kolaylık olsun diye alan adını kendi hesabında ve kendi adına kaydetmiş olabilir. İlişki iyi gittiği sürece sorun çıkmaz; ama ayrılmak istediğinizde alan adını almak için o firmanın iş birliğine muhtaç kalırsınız.
- Eski bir çalışanın e-postasıyla açılmış hesap: Alan adı yıllar önce bir çalışanın kişisel e-posta adresiyle kaydedilmiş, çalışan ise işten ayrılmıştır. Şifre sıfırlama ve hatırlatma e-postaları artık size ulaşmaz.
- Bir yakının kurduğu site: Safranbolu’da bir konuk evi düşünün. Siteyi yıllar önce ailenin bir yakını kurmuş, alan adı da onun hesabında. Bu kişi bugün başka bir şehirde yaşıyor ve hesabın şifresini hatırlamıyor. Böyle bir durumda basit bir yenileme bile zorlaşır.
Kayıt bilgilerini görmek için kayıt firmasının panelinde “kayıt sahibi” ya da “iletişim bilgileri” bölümüne bakabilirsiniz. Panel erişiminiz yoksa ilk adım, sitenizi yöneten firmadan bu bilgiyi yazılı olarak istemektir.
Sahip olmanız gereken erişimler
Alan adının sizin adınıza kayıtlı olması tek başına yetmez; pratikte kontrol, erişimlerle sağlanır. Bir işletmenin şu erişimlere sahip olması ya da gerektiğinde bunlara hemen ulaşabilmesi gerekir:
- Kayıt firması paneli: Alan adının kayıtlı olduğu firmadaki hesabınız. Yenileme, iletişim bilgilerini güncelleme ve transfer işlemleri buradan yapılır.
- DNS yönetimi: Sitenin ve e-postanın hangi sunucuya yönleneceğini belirleyen kayıtlar. Çoğu zaman kayıt firmasının panelinde, bazen ayrı bir hizmette tutulur.
- Hosting kontrol paneli ya da düzenli yedekler: Siteniz bir ajansın sunucusunda duruyorsa size ayrı bir panel açmak her zaman mümkün olmayabilir. Bu durumda en azından sitenin düzenli yedeklendiğini ve yedeğin istendiğinde size teslim edileceğini netleştirin.
- Site dosyaları ve veritabanı: Sitenin başka bir sunucuya taşınabilmesi için ikisi birlikte gerekir. Yalnızca dosyalar ya da yalnızca metinler yetmez.
Panellerde güçlü bir şifre ve mümkünse iki adımlı doğrulama kullanın; şifreleri mesajlaşma uygulamalarında düz metin olarak paylaşmayın. Kayıt ya da hosting firmanız destekliyorsa ajansınıza kendi şifrenizi vermek yerine ayrı bir kullanıcı ya da yetki tanımlamak daha güvenlidir.
Hazır site kurucu platformlarda durum biraz farklıdır: Alan adı sizin olsa bile tasarım ve altyapı platforma bağlı olabilir; başka bir yere geçerken siteyi yeniden kurmak gerekebilir. Bu yüzden bir web tasarım projesine başlarken sitenin nerede barındırılacağı, alan adının kimin adına kaydedileceği ve erişimlerin nasıl paylaşılacağı en baştan konuşulmalıdır.
Yenileme tuzakları
Alan adları belirli bir süre için kaydedilir ve süre bitmeden yenilenmeleri gerekir. Sorunların çoğu bu basit adımda çıkar:
- İlk yıl uygun, sonrası farklı: Birçok firma ilk kayıtta kampanyalı fiyat sunar; yenileme ücreti ise daha yüksek olabilir. Alan adını alırken yenileme koşullarına da bakın.
- Otomatik yenilemenin kapalı olması: Otomatik yenileme açık değilse süre dolduğunda hiçbir şey kendiliğinden olmaz.
- Süresi geçmiş kart: Otomatik yenileme açık olsa bile kayıtlı kartın süresi dolmuşsa ödeme alınamaz.
- Eski e-postaya giden hatırlatmalar: Hatırlatmalar artık kimsenin bakmadığı bir adrese gidiyorsa uyarıları göremezsiniz.
Yenileme tarihlerini işletmenin ortak takvimine yazmak ve tarihten birkaç hafta önce kontrol etmek, bu tuzakların çoğunu önler.
Süresi dolan alan adına ne olur?
Süresi dolan bir alan adı genellikle hemen boşa düşmez. Çoğu uzantıda önce bir ek süre (grace period) tanınır; bu dönemde alan adı normale yakın koşullarla yenilenebilir. Ardından bir geri alma dönemi (redemption period) gelir. Bu dönemde alan adını kurtarmak hâlâ mümkündür, ancak genellikle normal yenilemeden daha yüksek bir ek ücret ödenir. Bu sürelerin uzunluğu ve ücretleri uzantıya ve kayıt firmasına göre değişir.
Bu dönemler de geçtiğinde alan adı serbest bırakılabilir ve herhangi biri tarafından kaydedilebilir. Yıllardır kartvizitinizde, tabelanızda ve araç giydirmenizde yazan adres başkasının eline geçebilir.
Üstelik süresi dolmuş bir alan adında genellikle yalnızca site değil, o alan adını kullanan kurumsal e-posta adresleriniz de çalışmayı bırakır. Müşteriler size yazamaz, siz de gelen teklifleri ve faturaları alamazsınız.
Aynı alan adındaki e-posta tuzağı
Kayıt firmasındaki hesabınızın iletişim adresi, info@firmaniz.com gibi aynı alan adına bağlı bir adresse risk ikiye katlanır. Alan adının süresi dolduğunda e-posta da büyük olasılıkla durur; “Süreniz doldu, yenileyin” uyarısı artık çalışmayan bir adrese gider. Bu yüzden hesapta, alan adınızdan bağımsız ve sizin kontrol ettiğiniz ikinci bir kurtarma e-postası mutlaka bulunmalıdır.
Alan adı transferi: Kod, kilit ve bekleme süreleri
Alan adınızı başka bir kayıt firmasına taşımak istediğinizde genellikle şu adımlar gerekir:
- Transfer kilidinin kaldırılması: Alan adları yetkisiz transferlere karşı çoğunlukla kilitli tutulur. Taşımadan önce bu kilit, mevcut kayıt firmasının panelinden açılır.
- Transfer (yetki) kodu: EPP ya da auth kodu olarak da bilinen bu kod, transferin alan adı sahibinin onayıyla yapıldığını gösterir. Mevcut kayıt firmasının panelinden alınır ya da firmadan talep edilir.
- Bekleme süreleri: .com gibi genel uzantılarda birçok kayıt firması, ilk kayıttan ya da son transferden sonraki 60 gün içinde transfere izin vermez. Süresi dolmak üzere olan bir alan adını son günlerde taşımaya çalışmak da risklidir.
Türkiye’ye özgü .tr uzantılı alan adları (.com.tr, .net.tr gibi) ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu’nun (BTK) işlettiği TRABİS üzerinden, yetkili kayıt kuruluşları aracılığıyla yönetilir. Bu uzantılarda belge, transfer ve yenileme kuralları genel uzantılardan farklı olabilir; işlem öncesinde kayıt kuruluşunuzdan güncel koşulları öğrenmek en sağlıklısıdır.
Alan adı ya da hosting değişikliği bir site yenilemesiyle aynı döneme denk geliyorsa site yenileme SEO kontrol listemize de göz atmanızı öneririz.
Teslimde web sağlayıcınızdan neler istemelisiniz?
Siteniz ister yeni yapılsın ister mevcut bir sitenin yönetimi devralınsın, aşağıdaki bilgileri yazılı olarak isteyin ve güvenli bir yerde saklayın:
- Alan adının kayıt sahibi bilgisi: kimin adına ve hangi e-posta adresiyle kayıtlı olduğu
- Alan adının kayıtlı olduğu firma ve bu firmadaki panel erişimi
- Hosting kontrol paneli erişimi ya da yedekleme düzeninin açık bir tarifi
- Site dosyalarının ve veritabanının güncel bir yedeği
- Alan adı, hosting ve e-posta hizmetlerinin yenileme tarihleri
- Tüm DNS kayıtlarının listesi (site, e-posta ve doğrulama kayıtları dahil)
- Sitenin yönetim paneli için işletmenize ait bir yönetici hesabı
- E-posta hesaplarının listesi ve bu hesapları yönetme erişimi
Teklifleri değerlendirirken de bu maddeleri sorabilirsiniz. Başka hangi sorulara dikkat etmek gerektiğini web tasarım teklifi karşılaştırma yazımızda ayrıca anlattık.
Sonuç
Alan adı adresiniz, hosting ise sitenizin durduğu yerdir. Alan adının kontrolü mutlaka işletmede olmalı; site bir ajansın sunucusunda duruyorsa da içeriklerinizin ve veritabanınızın istendiğinde size teslim edileceği yazılı olarak netleşmelidir. Alan adının sizin adınıza ve sizin erişebildiğiniz bir e-postayla kayıtlı olduğunu, panellere ulaşabildiğinizi, yedeklerin alındığını ve yenileme tarihlerinin takip edildiğini bir kez kontrol etmek, ileride yaşanabilecek büyük sıkıntıların önüne geçer.
Alan adınızın ve sitenizin şu anda kimin kontrolünde olduğundan emin değilseniz birlikte bakabiliriz. Mevcut durumunuzu anlatmak için bize yazabilirsiniz; nereden başlamanız gerektiğini sade bir dille özetleriz.
